ഹൃദയം: വെറുമൊരു അവയവമല്ല, ഭാഷയുടെ സ്പന്ദനമാണ്.
നമ്മുടെ ഭാഷയിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ വാക്കുകളിൽ ഒന്നാണെങ്കിലും, അർത്ഥവ്യാപ്തി കൊണ്ട് ‘ഹൃദയം’ എന്ന പദം നൽകുന്ന ആഴം അത്ഭുതകരമാണ്. ശരീരശാസ്ത്രപരമായി നോക്കിയാൽ ജീവൻ നിലനിർത്താൻ രക്തം പമ്പ് ചെയ്യുന്ന ഒരു അവയവം മാത്രമാണെങ്കിലും, മനുഷ്യഭാവനയിൽ അത് സ്നേഹത്തിന്റെയും കരുണയുടെയും ആത്മാവിന്റേയും ഒക്കെ ഇരിപ്പിടമാണ്. മലയാളിയുടെ സംസാരഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും ഹൃദയം എന്ന വാക്ക് എത്രത്തോളം ഇഴചേർന്നു കിടക്കുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നത് രസകരമായ ഒരു കാര്യമാണ്.
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ പദം നേരിട്ട് സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്ന് മലയാളത്തിലേക്ക് എത്തിയതാണ്. ‘ഹൃദ്’ എന്ന ധാതുവിൽ നിന്നാണ് ഹൃദയം എന്ന രൂപം ഉണ്ടായത്. ഇതിന്റെ വേരുകൾ തേടിപ്പോയാൽ പുരാതന ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാതലം വരെ നാം എത്തും. രസകരമായ വസ്തുത എന്തെന്നാൽ, ഇംഗ്ലീഷിലെ ‘Heart’, ഗ്രീക്കിലെ ‘Kardia’, ലാറ്റിനിലെ ‘Cor’ എന്നീ വാക്കുകളെല്ലാം ഹൃദയം എന്ന സംസ്കൃത പദവുമായി ഒരേ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവയാണ്. ഭാഷകൾ എത്ര മാറിയാലും ഹൃദയത്തെ കുറിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളിൽ ഒരൊറ്റ നൂലിന്റെ ബന്ധം നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കും.
നമ്മുടെ നിത്യജീവിതത്തിൽ ഹൃദയം എന്ന വാക്ക് രണ്ട് പ്രധാന വഴികളിലൂടെയാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഒന്ന്, ഹൃദ്രോഗം, ഹൃദയാഘാതം, ഹൃദയസ്തംഭനം തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങളിലൂടെ ശരീരത്തിന്റെ ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്നു. മറ്റൊന്ന്, വികാരങ്ങളുടെ ലോകമാണ്. “ഹൃദയം തുറന്നു സംസാരിക്കുക”, “ഹൃദയത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുക”, “ഹൃദയം നൊന്ത് പറയുക” എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ കേവലം ഒരു അവയവത്തെ കുറിക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ഏറ്റവും സത്യസന്ധമായ വികാരങ്ങളെയാണ്.
മലയാളത്തിന് സ്വന്തമായി ‘നെഞ്ച്’, ‘മനസ്സ്’ തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ‘ഹൃദയം’ എന്ന പദത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക ഗാംഭീര്യമുണ്ട്. ഈ പദത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ‘ഹൃദ്യം’ എന്ന വാക്ക് തന്നെ നോക്കൂ; ഹൃദയത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ടത് അല്ലെങ്കിൽ സന്തോഷം നൽകുന്നത് എന്നാണ് ഇതിന്റെ പൊരുൾ. ഒരു നല്ല പാട്ടോ കാഴ്ചയോ അനുഭവമോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അത് ഹൃദ്യമായിരുന്നു എന്ന് നാം പറയുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഹൃദയം എന്നത് നെഞ്ചിനുള്ളിലെ ഒരു ഇടിപ്പ് മാത്രമല്ല; അത് മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ അടയാളവും ഭാഷയുടെ അന്തസ്സാരവുമാണ്. ശാസ്ത്രം അതിനെ ഒരു യന്ത്രമായി കാണുമ്പോൾ, ഭാഷയും ഭാവനയും അതിനെ പ്രണയത്തിന്റെയും ആത്മാർത്ഥതയുടെയും ഉറവിടമായി കാണുന്നു. ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഹൃദയം എന്ന പദത്തെ ഇത്രമേൽ സുന്ദരമാക്കുന്നത്.